اعتکاف ماه رجب
7 January 2017

خلاصه ای از سخنرانی آقای طباطبایی در شب نیمه شعبان۱۳۹۶

1111

بسم الله الرحمن الرحیم

چکیده‌ای از جلسه مسجد فرشته در شب نیمه شعبان۱۳۹۶ش

 

مقدمتاً باید در نظر داشته باشیم که مسلمانان تقریباً چیزی کمتر از یک پنجم از جمعیت جهان را به خود اختصاص داده‌اند در حالیکه از جمعیت کل جهان (بیش از هفت میلیارد نفر) چیزی بیش از شش میلیارد نفر دارای دین هستند! بنابر این تعامل و گفت وگوی با دیگر ادیان، بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر می‌رسد.

بی شک این گفتوگو باید بر اساس زبانی مشترک صورت پذیرد، یعنی نمی‌توان بر سر مسایلی که مورد اختلاف است صحبت کرد، بلکه آنچه که این گفتوگوها را ثمربخش می‌نماید رسیدن به زبانی مشترک و صحبت پیرامون اشتراکات است؛ چنانکه قرآن کریم هم می‌فرماید: «قُلْ یا أَهْلَ الْکِتابِ تَعالَوْا إِلى‏ کَلِمَهٍ سَواءٍ بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَ لا نُشْرِکَ بِهِ شَیْئاً وَ لا یَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُون».[۱]

یکی از این نقاط مشترک عبارت است از: «انتظار منجی در آخرالزمان». البته پیرامون این مسأله در ادیان مختلف نکات فراوانی را می‎‌توان بررسی کرد که از آن بین به برخی اشاره می‌کنم:

نکته نخست؛ مسأله انتظار منجی یک موضوع فراگیر و عام در تمام ادیان بزرگ است. هرچند که نام های مختلفی برای منجی در ادیان وجود دارد (مثلاً در یهود به ماشیح، در مسیحیت به مسیحیا، در اسلام به مهدی، در زرتشت به سوشیانت، در هندو به کالکی، در بودیسم به بودا و … خوانده می‌شود) اما همه بر وجود و بسیاری از اوصافش اتفاق نظر دارند.

جالب این است که در ادیانی که حتی خدا را نیز باور ندارند (مانند بودیسم و …) و یا به خدایی غیرتوحیدی قائلند ( مثل مسیحیت و …)؛ باز هم اعتقاد به منجی را می‌توان مشاهده کرد. به همین خاطر این مسأله امروز می‌تواند به عنوان اصلی‌ترین زبان مشترک ادیان مورد بررسی قرار گیرد.

نکته دوم؛ همانطور که اشاره شد ادیان بزرگ نه تنها در اصل مسأله «ظهور» اشتراک نظر دارند، بلکه حتی در اوصاف شخصیتی منجی، و شرایط و نشانه‌های ظهور نیز نقاط مشترک بسیاری دارند. در ذیل به برخی از متون مقدس ادیان در همین زمینه اشاره می‌کنم. بی شک تطبیق موارد ذیل با آنچه که در متون مقدس اسلام درباره ظهور حضرت مهدی آمده است، می‌تواند  ادعای ما نسبت به وجود شباهت‎های فراوان ادیان، در مسأله ظهور را اثبات کند:

  • بر اساس کتاب «اوپانیشادها»[۲] تاریخ جهان از چهار دوره رو به انحطاط و سقوط تشکیل می‌گردد که ما هم اکنون در چهارمین و آخرین دوره آن به سر می بریم. در پایان همین دوره است که سراسر جهان را ظلم و تاریکی فرا می‌گیرد، ستمگران بر همه چیز و همه جا سلطه می یابند، دروغ و تزویر و دزدی و رشوه بر دنیا سایه می‌گستراند و هنگامی که این پدیده‌ها به اوج خود برسند «ویشنو» در دهمین تنزل خود به زمین، با نام «کلکی» یا «کلکین» ظهور می‌کند در حالی که بر اسبی سپید سوار است و شمشیری آخته همچون یک شهاب یا آذرخش در دست دارد، بر ستمکاران می‌تازد و ظلم و شر را ریشه کن می‌کند و عدالت و نیکی را در همه جا برقرار میسازد.
  • کتاب «ریگ ودا»[۳] بشارت ظهور منجی را چنین ترسیم کرده است: «ویشنو، در میان مردم ظاهر می گردد … او از همه کس قوی تر ونیرومندتر است … در یک دست «ویشنو» (نجات دهنده) شمشیری به مانند ستاره دنباله دار و دست دیگر انگشتری درخشنده دارد … هنگام ظهور وی، خورشید و ماه تاریک می شوند و زمین خواهد لرزید».
  • در کتاب «دانیال نبی» از عهد عتیق[۴]، فصل دوازدهم، آیات یک به بعد چنین آمده است: «در آن وقت سرور بزرگ میکائیلی که از جانب پسران قومت «قائم» است، خواهد ایستاد … از خوابندگان در خاک زمین بسیاری بیدار خواهند شد، بعضی جهت حیات جاودانی وبعضی به جهت خجالت و حقارت جاودانی. و حکیمان مثل روشنایی افلاک خواهند درخشید، و آنانی که بسیاری را به راه عدالت رهبری می نمایند مانند ستارگان خواهند بود تا ابد الآباد. امّا تو ای دانیال! کلام رامخفی دار و کتاب را تا زمان آخر مهر کن. بسیاری به سرعت تردّد خواهند نمود و علم افزوده خواهد گردید.
  • در «انجیل لوقا»[۵] فصل دوازده آیات سی و پنج و سی و شش چنین نقل شده است: کمرهای خود را بسته، چراغ‌های خود را برافروخته بدارید و شما مانند کسانی باشید که انتظار آقای خود را می‌کشند که چه وقت از عروسی مراجعت می‌کند، تا هر وقت آید در را بکوبد، بی درنگ برای او باز کنند. خوشا به حال آن غلامان که آقا و مولای ایشان چون آید ایشان را بیدار یابد. پس شما نیز مستعد باشید زیرا در ساعتی که گمان نمی‌برید پسر انسان (منظور مصلح آخرالزمان) می‌آید.
  • از نگاه زرتشتیان، منجی «سوشیانس» نامیده می­شود. آنها منتظر سه موعود هستند که میان هر یک از آنها هزار سال فاصله قرار داده شده است. آنان طول جهان را دوازده هزار سال تقسیم کرده­اند، که مجموعاً به چهار مقطع سه هزار ساله تقسیم می­گردد. در چهارمین دوره سه هزار ساله، دهمین هزاره عهد سلطنت روحانی پیغمبر ایران، «زردتشت»، شمرده می شود. در آغاز هر یک از هزاره یازدهمین و دوازدهمین، دو تن از پسران زردتشت ظهور خواهند نمود. در انجام دوازدهمین هزاره، پسر سوم یعنی «سوشیانس» پدیدار گشته، جهان را نو خواهد نمود، مردگان را برمی‌انگیزد و قیامت و جهان معنوی خواهد آراست.

نکته سوم؛ انتظار حقیقی منجی مستلزم شناخت درست منجی است. بنابر این مسأله انتظار در جوامع دینی همانطور که می‌تواند درست باشد و زمینه ظهور حقیقی را فراهم آورد، همچنین می‌تواند خطرناک باشد و پیامدهای بدی داشته باشد.

به همین خاطر پیروان ادیان مختلف با برداشت‌های غلط و اغراض منفعت طلبانه در طول تاریخ انحرافات جدی و خطرناکی را در مسیر دین بوجود آورده‌اند که ریشه همه آنها را می‌توان در انحراف در همین مسأله انتظار دنبال نمود. نمونه‎‌هایی از این انحرافات را در ادیان ابراهیمی(یهود، مسیحیت و اسلام) مورد بررسی قرار می‌دهیم:

  • یهود؛

مهمترین انحرافی یهود در مسأله انتظار تشکیل دولت صهیونیسم در اراضی اشغالی است. شاید کمتر شنیده باشیم که یکی از ریشه های اصلی در بوجود آمدن رژیم صهیونیستی، به یکی از بنیادی ترین عقاید یهودیان در مسأله انتظار بر می‌گردد که عبارت است از: «بازگشت به سرزمین موعود».

  • مسیحیت؛

همین مسأله بازگشت یهود به سرزمین موعود را شما در اعتقادات مسیحی پیرامون نشانه‌های آخرالزمان مشاهده می‌کنید که باعث بروز انحرافاتی در این دین شده است. در رأس این انحرافات می‌توان به شکل گیری فرقه «مسیحیت صهیونیزم» اشاره کرد. همچنین فرقه‌هایی چون «مورمون‌ها»، «ادونتیست‌ها»، «شاهدان یهوده» و … همه محصول انحراف در همین مسأله انتظارند.

  • اسلام؛

در اسلام نیز جریان‌هایی مانند «احمد الحسن» و … که هر از گاهی شاهد بروز و ظهورشان هستیم را می‌توان از همین انحرافات به شمار آورد. در خصوص انحرافات بوجود آمده در مکتب تشیع نیز، به «فرقه شیخیه» و «انجمن حجتیه» و … می‌توان اشاره کرد.

نتیجه بحث:

  • همه سخن بر سر همین بیدار بودن در زمان غیبت یا خفته بودن است. به عبارت دیگر انتظار می‌تواند زنده و سازنده یا مرده و بی‌اثر باشد.
  • یکی از شاخصه‌های مهم بیدار بودن، زمینه‌سازی جهانی برای ظهور، با استفاده از زبان مشترک در میان پیروان تمام ادیان است.
  • مراقب باشیم که در انتظار هم می‌توان دچار انحراف شد. همانطور که امروزه در گوشه و کنار شاهد آن هستیم.

[۱] . آل عمران(۳): ۶۴٫

[۲] . کتاب اوپانیشادها یکی از کتابهای مقدس هندوهاست که مطالب بلند عرفانی آن مشهور است. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان ضمن نام بردن از این کتاب، از مطالب توحیدی آن تمجید می‌نماید.

[۳] . مقدس ترین کتاب در دین هندو که می‌توان اعتقاد به آن را مهمترین شاخصه برای هندو بودن در نظر گرفت «وداها» است. این مجموعه که مطالب مختلفی را در بر دارد، خود از چند کتاب تشکیل شده است که «ریگ ودا» یکی از آنها است.

[۴] . عهد عتیق در واقع کتاب مقدس یهودیان است که تورات یکی از بخشهای متعدد آن به حساب می‌آید. یکی دیگر از کتابهای مجموعه عهد عتیق، کتاب دانیال است که به مسایل آخرالزمان و پیشگویی هایی در این باب پرداخته است.

[۵] . کتاب مقدس مسیحیان از دو مجموعه بزرگ تشکیل می‌شود: ۱٫ عهد عتیق(همان کتاب مقدس یهودیان) ۲٫ عهد جدید که شامل چندین کتاب مختلف است. چهار کتاب نخست از مجموعه عهد جدید، چهار انجیل است که یکی از آن‌ها انجیل لوقا است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>