aa
تفسیر آیه ۳۸ سوره مبارک انعام
11 October 2015
fff
تفسیر آیات ۴۰ و ۴۱ سوره‌ی مبارکه‌ی انعام
11 October 2015

تفسیر آیه ۳۹ سوره مبارک انعام

phoca_thumb_l_gooran-nagsh.ir 3

بسم الله الرحمن الرحیم

 

«وَ الَّذِینَ کَذَّبُواْ بِآیَاتِنَا صُمٌّ وَ بُکْمٌ فِی الظُّلُمَاتِ مَن یَشَإِ اللهُ یُضْلِلْهُ وَ مَن یَشَأْ یَجْعَلْهُ عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ».آیه‌ی ۳۹ سوره‌ی مبارکه‌ی انعام.

خداوند می‌فرماید: و کسانی که آیات ما را تکذیب کردند کر و لال هستند در تاریکی‌ها و خداوند هر کس را بخواهد گمراه می‌کند و هر کس را بخواهد به راه راست هدایت می‌کند.

کسانی که آیات خداوند را تکذیب می‌کنند در تاریکی مطلق جهل و نادانی قرار گرفته‌اند و نمی‌خواهند قدم در راه سعادت بگذارند بنابراین نه می‌شنوند و نه سخن می‌گویند، ارتباط انسانها با عالم خارج از طریق گوش، زبان، و چشم میسّر است و بسیار مهم است زیرا دروازه‌ی روح انسان با عالم خارج یا گوش است یا چشم و یا زبان و خداوند در این آیه می‌فرماید: چون اینها آیات الهی را تکذیب کردند در تاریکی جهل و جهالت هستند و ارتباطشان با عالم خارج قطع شده است نه حق را می‌شنوند و نه حق را می‌گویند. و در ادامه‌ی آیه می‌فرماید: خداوند هر کس را بخواهد گمراه می‌کند و هر کس را بخواهد به راه راست هدایت می‌کند، این قسمت از آیه مسئله‌ی جبر و تفریض را در میان عده‌ای از علماء بوجود آورده است، زیرا عده‌ای معتقدند انسان در کارهای خود مجبور است و دنیا جبر مطلق است و ما هیچ اختیاری از خود نداریم و تحت اراده‌ی خداوند هستیم و هر چه او بخواهد انجام می‌دهیم و هر چه او نخواهد انجام نمی‌دهیم، در مقابل عده‌ای معتقد به تفویض و اختیار مطلق هستند و معتقدند که خداوند انسان را خلق و به حال خود واگذار کرده است و انسان هر عملی انجام دهد به اختیار خود است و خداوند در کار انسان هیچ دخالت و اختیاری ندارد.

در روایت دارد که ائمه (ع) فرمودند: «لا جَبرَ وَ لا تَفویضَ بَل أمرٌ بَینَ أمرین» نه جبر است و نه تفویض بلکه امری است بین این دو. یعنی انسان هم اختیار دارد و هم تحت اراده‌ی خداوند است.

این آیه یکی از آیاتی است که جبریون به آن استناد می‌کنند و معتقدند دنیا جبر مطلق است و انسان در سعادت و شقاوت خود هیچ اختیاری ندارد و اگر خدا بخواهد ما را سعادتمند می‌کند و اگر نخواهد ما را گمراه می‌کند، در قرآن چندین آیه وجود دارد که ظاهرش همین معنا را می‌رساند. بهترین مثالی که می‌توان درباره‌ی جبر و تفویض بیان کرد لامپ است که هم در اختیار ما می‌باشد و هم در اختیار ما نیست، در اختیار ما می‌باشد زیرا کلیدش را که بزنیم می‌توانیم لامپ را روشن و یا خاموش کنیم امّا این لامپ متصل به برق کارخانه است و اصل برق از کارخانه می‌آید و فقط کلیدش دست ما است و اصل برق در اختیار ما نیست، بنابراین انسان در کارهای خود اختیار دارد امّا اراده‌ی اصلی دست خداوند است و خالق اصلی اوست.

خداوند در آیه‌ی دیگری از قرآن می‌فرماید: «یُضِلُّ مَنْ یَشَاءُ وَ یَهْدِی مَنْ یَشَاءُ» خدا هرکس را که بخواهد هدایت می‌کند و هر کس را که بخواهد گمراه می‌کند.

ما شیعیان معتقدیم یکی از اصول دین عدل الهی است و خداوند عادل است و تمام کارهایش روی عدالت و حساب است و اگر کسی کار خیر کند پاداش می‌دهد و اگر کسی گناه کند او را کیفر می‌کند، خداوند در آیه‎ای می‌فرماید: «کُلُّ نَفْسٍ بِمَا کَسَبَتْ رَهِینَهٌ إِلَّا أَصْحَابَ الْیَمِینِ» هر کس در گرو اعمال خویش است مگر اصحاب یمین. و یا در جای دیگر می‌فرماید: «أَن لَّیْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى» برای هر انسانی آن چیزی است که تلاش کرده.

جبری‌ها می‌گویند:

ای آنکـه به هر گام دو صد دام نهـی         گویی کُشمت اگر در این گام نهی

خـود دام نهـی اگر در آن گام نهنـد         گیری و کُشی و عاصی‌اش نام نهی

****

یکی از شیعیانی که معتقد به فرمایش ائمه (ع) است می‌گوید:

ای آنکه ز جهل گام در دام نهی         وآن را غضب و قهر خدا نام نهی

حق دام نهـد، ولـی خبردار کند          عیب از تو بُوَد اگر در آن گام نهی

****

خدای متعال در قرآن فرموده: «إِنَّا هَدَیْنَاهُ السَّبِیلَ إِمَّا شَاکِراً وَ إِمَّا کَفُوراً» ما راه را نشان دادیم هر کس خواست شاکر است و هر کس خواست کفر می‌ورزد، و در آیه‌ی دیگری می‌فرماید: «إنّا هَدَیناهُ النَّجدَین» ما برای شما دو راه قرار دادیم، راه خیر و راه شر.

خداوند وسیله‌ی رسیدن به سعادت را برای ما قرار داده است و در قرآن فرمود: اگر در راه ما آمدید ما به شما کمک می‌کنیم، و نیز فرموده: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنوا إِن تَتَّقُوا اللهَ یَجعَل لَکُم فُرقاناً» ای کسانی که ایمان آوردید تقوای الهی داشته باشید و ما برای برای شما فرقان قرار دادیم، فرقان یعنی جدا کننده‌ی راه حق از باطل و یکی از اسامی قرآن نیز فرقان است.

و نیز در آیه‌ای دیگر می‌فرماید: «وَ الَّذینَ جاهَدوا فینا لَنَهدِیَنَّهُم سُبُلَنا» هر کس در راه ما جهاد کند ما به او کمک می‌کنیم و راههایش را به او نشان می‌دهیم.

روایت دارد زمان امام باقر (ع) شخصی معتقد به اختیار و تفویضی بود و مردم را گمراه می‌کرد این خبر به خلیفه‌ی وقت عبدالملک مروان رسید و او دستور داد وی را به کاخ بیاورند و چندین نفر از علمای آن زمان را برای بحث با او آوردند امّا این شخص همه را محکوم کرد، آنها به این نتیجه رسیدند که از امام باقر (ع) کمک بگیرند بنابراین از ایشان خواستند از مدینه به آنجا بیاید و امام باقر (ع) آمدند و با این مرد در مجلس حاضر شدند، امام (ع) از او پرسید: سوره‌ی حمد را خوانده‌ای؟ پاسخ داد: آری، فرمود: بخوان، اشخاصی که در آن مجلس بودند از این سخن امام تعجب کردند، آن شخص شروع به خواندن کرد و به این آیه رسید: «إیّاکَ نَعبُدُ وَ إیّاکَ نَستَعین» فقط تو را می‌پرستیم و فقط از تو یاری می‌جوییم، در اینجا امام (ع) فرمود: صبر کن، تو معتقدی که همه‌ی کارها به دست ما است و خداوند ما را به حال خود رها کرده است و اگر اینگونه باشد که تو می‌گویی پس چرا در این آیه می‌گوییم: «إیّاکَ نَستَعین»، آن شخص دیگر پاسخی نداشت که بدهد بنابراین مجلس را ترک کرد.

خدای متعال به ما دستور داده است که تنها از او کمک بخواهیم و تنها اوست که به ما کمک می‌کند، خداوند در سوره‌ی آل‌ عمران آیه ۱۵۲ می‌فرماید: «مِنکُم مَّن یُرِیدُ الدُّنْیَا وَ مِنکُم مَّن یُرِیدُ الآخِرَهَ ثُمَّ صَرَفَکُمْ عَنْهُمْ لِیَبْتَلِیَکُمْ وَ لَقَدْ عَفَا عَنکُمْ وَ اللهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ» برخی از شما دنیا را می‌خواهید و برخی آخرت را پس هر کس دنیا را می‌خواهد به او می‌دهیم ولی در آخرت بهره و نصیبی ندارد و کسی که آخرت را بخواهد و تلاش کند و ایمان داشته باشد سعی و تلاش او پذیرفته می‌شود و خداوند با مؤمنان دارای فضل و بخشش است.

خداوند در سوره‌ی مبارکه‌ی هود آیه‌ی ۱۵ می‌فرماید: «مَن کَانَ یُرِیدُ الْحَیَاهَ الدُّنْیَا وَ زِینَتَهَا نُوَفِّ إِلَیْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِیهَا وَ هُمْ فِیهَا لاَ یُبْخَسُونَ» هر کس زندگی دنیا و زینت دنیا را بخواهد به او می‌دهیم کم هم نمی‌گذاریم. و نیز در سوره‌ی مبارکه‌ی شوری آیه‌ی ۲۰ می‌فرماید: «مَن کَانَ یُرِیدُ حَرْثَ الْآخِرَهِ نَزِدْ لَهُ فِی حَرْثِهِ وَ مَن کَانَ یُرِیدُ حَرْثَ الدُّنْیَا نُؤتِهِ مِنْهَا وَ مَا لَهُ فِی الْآخِرَهِ مِن نَّصِیبٍ» هر کس زراعت آخرت را بخواهد ما به او کمک می‌کنیم و آن زراعت را زیاد می‌کنیم و اگر کسی زراعت دنیا را خواست ما به او می‌دهیم امّا در آخرت نصیبی ندارد.

خداوند متعال انسان را خلق کرده و راه را نیز به او نشان داده است و خود نیز فرموده: اگر به راه شر بروید به شما کاری نداریم امّا اگر در راه خیر قدم بگذارید شما را کمک خواهیم کرد، خداوند در راه راست انسان را کمک می‌کند امّا در راه شر او را رها کرده و به حال خود وامی‌‌گذارد زیرا اینها در ظلمات جهل و نادانی مانده‌اند و کر و لال هستند و همین رها کردن خدا به حال خودشان گمراهی است. خداوند در سوره‌ی مبارکه‌ی بقره آیه‌ی ۲۶ می‌فرماید: «وَ مَا یُضِلُّ بِهِ إِلاَّ الْفَاسِقِینَ» و جز فاسقین را گمراه نمی‌کند، افراد فاسق خود زمینه‌ی گمراهی خود را فراهم می‌کنند. بنابراین ضلالت و هدایت خداوند یعنی آماده کردن زمینه از طرف بنده‌ی خدا برای هدایت و یا برای گمراهی.

1 دیدگاه

  1. مهدی می‌گه:

    بسیار فوق العاده بود . خیلی استفاده کردیم . ممنون از شما و تمام کسانی که این مطلالب رو جمع اوری کردن . با تشکر . یا مهدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>